1η Εβδομάδα Οκτωβρίου 2026
ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Άρθρου 36 Προμηθ.-Υπηρεσιών (Μέρος Ι)
454/2025 ΣΤΕ
Δημόσιες συμβάσεις. Διαγωνισμός για την παραχώρηση υπηρεσιών συλλογής και διαχείρισης στερεών αποβλήτων πλοίων που καταπλέουν στην θαλάσσια περιοχή αρμοδιότητας του Οργανισμού Λιμένα. Πρόκειται για σύμβαση παραχώρησης δημόσιας υπηρεσίας κατά την Οδηγία 2014/23/ΕΕ. Η υπό κρίση αίτηση ανήκει στην αρμοδιότητα του ΣτΕ. Η αιτούσα, με το ΕΕΕΣ για την συμμετοχή της στον διαγωνισμό, δήλωσε ότι, για την πλήρωση της επί ποινή αποκλεισμού απαιτήσεως περί τεχνικού ασφαλείας, προτίθεται να στηριχθεί στις ικανότητες τρίτου. Το ΕΕΕΣ του τρίτου, εφόσον υπογράφεται ηλεκτρονικά, πρέπει να φέρει εγκεκριμένη προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή. Ο σχετικός όρος της Διακήρυξης δημιουργεί αντικειμενική ασάφεια και ο συμμετέχων δεν μπορεί να αποκλειστεί για τον λόγο ότι το ΕΕΕΣ του τρίτου παρέχοντος στήριξη φέρει ηλεκτρονική υπογραφή που δεν είναι εγκεκριμένη. Συγκλίνουσα γνώμη και αντίθετη μειοψηφία. Δεκτή η αίτηση ακύρωσης της αριθμ. 832/2024 απόφασης της ΕΑΔΗΣΥ. Η υπόθεση εισήχθη στην επταμελή σύνθεση με απόφαση του Γ` Θερινού Τμήματος.
81/2025 ΕΣ ( ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ζ)
Δημόσιες συμβάσεις. Προσυμβατικός έλεγχος σχεδίου σύμβασης με αντικείμενο την ανάθεση υπηρεσιών καθαριότητας για την κάλυψη αναγκών της Κεντρικής Υπηρεσίας, των Κέντρων Υγείας με τα Ιατρεία ευθύνης τους και των Τοπικών Μονάδων Υγείας. Δυνατότητα αναθέτοντος φορέα να ζητήσει τη διενέργεια προσυμβατικού ελέγχου και για επιμέρους φάση ή φάσεις της διαδικασίας. Στην περίπτωση που ως κριτήριο ανάθεσης έχει τεθεί η πλέον συμφέρουσα προσφορά μόνο βάσει τιμής, η διαδικασία αποσφράγισης και αξιολόγησης προσφορών διεξάγεται σε ένα μόνο στάδιο. Μη εξέταση της ορθότητας των ουσιαστικών τεχνικών κρίσεων των ελεγχόμενων αρχών και των κρίσεων σκοπιμότητας αυτών από το ΕλΣυν. Δεν δύναται να περιληφθεί στην σύμβαση όρος της διακήρυξης που προβλέπει την επιβολή και την παρακράτηση από την αμοιβή του αναδόχου της κράτησης 2% επί της αξίας του τιμολογίου των συμβάσεων με αντικείμενο την παροχή υπηρεσιών υγείας, του ποσοστού 0,02% υπέρ της ανάπτυξης και συντήρησης του Ο.Π.Σ. του Ε.Σ.Η.ΔΗ.Σ. που υπολογίζεται επί της αξίας της αρχικής και κάθε συμπληρωματικής σύμβασης, καθώς και της επί χαρτοσήμου υπολογιζόμενη εισφοράς υπέρ Ο.Γ.Α. ποσοστού 20%, διότι έχουν καταργηθεί. Το πρόστιμο που προβλέπεται ως ποινική ρήτρα σε βάρος του αναδόχου σε περίπτωση εργασίας μειωμένου σε σχέση με το δηλωμένο στο πρόγραμμα προσωπικού, δεν δύναται να υπερβεί συνολικά το ποσοστό 10% της αξίας της σύμβασης. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.
85/2025 ΔΕΦ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΑΚΥΡ)
Αίτηση ακύρωσης. Δημόσιες συμβάσεις. Ε.ΑΔΗ.ΣΥ. Διαγωνισμός με αντικείμενο της προς ανάθεση σύμβασης τη συντήρηση - επισκευή και την προμήθεια υλικών - ανταλλακτικών - αναλωσίμων των οχημάτων και μηχανημάτων έργου. Έγκυρη ηλεκτρονική υπογραφή. Απαιτείται η ψηφιακή υπογραφή του προσφέροντος οικονομικού φορέα τόσο στην ειδική ηλεκτρονική φόρμα της οικονομικής προσφοράς του ΕΣΗΔΗΣ όσο και στο επισυναπτόμενο ηλεκτρονικό αρχείο. Εν προκειμένω, δεν επαληθεύθηκε η εγκυρότητα της ψηφιακής υπογραφής που έφερε το ηλεκτρονικό αρχείο. Αρχή της τυπικότητας. Δεν δύναται να καλυφθεί η πλημμέλεια της υπογραφής του επίμαχου εγγράφου. Η μη εγκυρότητα της ψηφιακής υπογραφής δεν μπορεί να θεραπευθεί ούτε με την τήρηση της διαδικασίας συμπλήρωσης του άρθρου 102 του ν. 4412/2016. Απορρίπτει.
2177/2025 ΔΕΦ ΑΘΗΝΩΝ (ΑΚΥΡ)
Ακυρωτικές Διαφορές. Αίτηση ακυρώσεως και αναστολής εκτελέσεως κατά απόφασης της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) διά της οποίας απερρίφθη προδικαστική απόφαση της αιτούσας και ορίστηκε έτερος υποψήφιος ανάδοχος του έργου. Παρέμβαση οριστικού αναδόχου έργου. Όροι συνδρομής έννομου συμφέροντος προς άσκηση παρέμβασης σε δίκη ακυρωτικών διαφορών. Αναγκαίες περιστάσεις για να θεωρηθεί οικονομικός φορέας ως οριστικά αποκλεισθείς από διαγωνιστική διαδικασία για την ανάθεση δημόσιας σύμβασης. Προς τούτο απαιτείται είτε να μην πρόσβαλλε καν διά ενδίκου βοηθήματος την πράξη αποκλεισμού του είτε να στράφηκε μεν κατ’ αυτής, αλλά ο αποκλεισμός του να κατέστη οριστικός με τη δημοσίευση απορριπτικής απόφασης επί αίτησης ακύρωσής του που απέκτησε ισχύ δεδικασμένου. Δυνατότητα παροχής από την αναθέτουσα αρχή διευκρινήσεων ως προς το περιεχόμενο των όρων διακήρυξης διαγωνισμού για την σύναψη δημόσιας σύμβασης. Οι άνω διευκρινίσεις που παρέχονται μετά την δημοσίευση της Διακήρυξης, δεν δύνανται να προσθέσουν νέους ουσιώδεις όρους, ούτε να ερμηνευθούν ως τροποποίηση αυτής. Κάθε αντίθετη ερμηνεία παραβιάζει τη θεμελιώδη αρχή της διαφάνειας Από τα στοιχεία του διοικητικού φακέλου αλλά και από το κείμενο της οικείας διακήρυξης δεν προέκυψε η βασιμότητα των αιτιάσεων της αιτούσας κατά της προσβαλλόμενης απόφασης της ΕΑΔΗΣΥ που παρουσιάζεται επαρκώς αιτιολογημένη. Κατ αρχάς, βάσει του ιδίου του κειμένου της διακήρυξης, οι οικονομικές προσφορές των υποψηφίων οικονομικών φορέων έπρεπε να συμπληρωθούν βάσει του συνημμένου σε αυτή σχετικού υποδείγματος όπου στη αντίστοιχη στήλη περί νόμιμων κρατήσεων, δεν αναφερόταν ρητά ούτε συνυπολογιζόταν η παρακράτηση φόρου εισοδήματος 8%. Βάσει δε της κείμενης νομοθεσίας, στις νόμιμες κρατήσεις υπέρ τρίτων που έπρεπε να αναφέρονται στις τεχνικές προσφορές των υποψηφίων βάσει ρητού όρου της διακήρυξης δεν περιλαμβάνεται η παρακράτηση φόρου εισοδήματος 8% επί της καθαρής αξίας του τιμολογίου που συναρτάται αποκλειστικά και μόνο με τον τρόπο πληρωμής του αναδόχου και όχι με το περιεχόμενο της οικονομικής προσφοράς του. Απορρίπτει αίτηση.
94/2025 ΕΑΔΗΣΥ (ΚΛΙΜΑΚΙΟ 5ο)
Δημόσιες συμβάσεις. Προδικαστική προσφυγή. ΕΑΔΗΣΥ. Η διακήρυξη συνιστά το κανονιστικό πλαίσιο του διαγωνισμού δεσμεύοντας αμφίδρομα την αναθέτουσα Αρχή και τους διαγωνιζόμενους. Ανάλυση εργατικού κόστους. Απασχόληση προσωπικού μερικής απασχόλησης. Εσφαλμένος ο υπολογισμός του κόστους της ειδικής εισφοράς υπέρ ΕΛΠΚ στην οικονομική προσφορά. Δέχεται.
292/2024 ΣΤΕ
Δημόσια έργα. Διαγωνισμός για την ανάθεση τμήματος της Εγνατίας Οδού. Πότε ασκείται παραδεκτά η προδικαστική προσφυγή όταν ο διαγωνιζόμενος οικονομικός φορέας είναι κοινοπραξία. Για την υπογραφή της προδικαστικής προσφυγής από τον κοινό εκπρόσωπο κοινοπραξίας, που ορίσθηκε μεταγενεστέρως σε αντικατάσταση του αρχικού, δεν απαιτείται να έχουν προηγουμένως κατατεθεί στην αναθέτουσα αρχή τα σχετικά νομιμοποιητικά έγγραφα και να φέρουν αυτά ψηφιακή υπογραφή, αλλά μπορεί να κατατίθενται και με το συμπληρωματικό υπόμνημα, προς αντίκρουση ισχυρισμού περί απαραδέκτου της προσφυγής. Παραδεκτά ασκήθηκε η προδικαστική προσφυγή. Η αναθέτουσα αρχή διαθέτει, κατ` αρχήν, ευρεία διακριτική ευχέρεια να χαρακτηρίσει συγκεκριμένη οικονομική προσφορά ως ασυνήθιστα χαμηλή και οφείλει να καλέσει το διαγωνιζόμενο να την αιτιολογήσει. Ποιες προσφορές τεκμαίρονται ως ασυνήθιστα χαμηλές. Πότε η διαδικασία αιτιολόγησης ολοκληρώνεται νομίμως. Η αναθέτουσα αρχή συμμορφώθηκε προς τα κριθέντα με την απόφαση ΣτΕ 1555/2022 για την ακολουθητέα διαδικασία και μη νόμιμα κρίθηκε ότι τίθεται ζήτημα παράβασης του δεδικασμένου. Η αιτίαση ότι η προσφορά έπρεπε να είχε απορριφθεί, λόγω μη δήλωσης στο ΕΕΕΣ των υπεργολάβων που θα χρησιμοποιούσε η υποψήφια, προβλήθηκε παραδεκτώς με την προδικαστική προσφυγή. Πότε υφίσταται σύμβαση ανάθεσης υπεργολαβίας, οπότε συντρέχει υποχρέωση υποβολής και ΕΕΕΣ του υπεργολάβου. Πότε ο τρίτος, που εκμισθώνει στο προσφέροντα το μηχάνημα ή το όχημα που αυτός θα χρησιμοποιήσει, θεωρείται υπεργολάβος. Με πλημμελή αιτιολογία κρίθηκε απορριπτέα η προσφορά διότι η υποψήφια δεν δήλωσε τους υπεργολάβους και δεν συμπλήρωσε το σχετικό με αυτούς ΕΕΕΣ. Πλημμελώς αιτιολογημένη η κρίση της ΕΑΔΗΣΥ ότι η προσφορά ήταν απορριπτέα, κατά δεσμία αρμοδιότητα, καθόσον προβλέπει τρόπο εκτέλεσης των εργασιών που αντίκειται στα τεύχη δημοπράτησης, χωρίς η αναθέτουσα αρχή να έχει διαλάβει, σχετικώς, ειδική αξιολόγηση για τις διευκρινίσεις που παρασχέθηκαν από την αιτούσα. Αιτιολόγηση της οικονομικής της προσφοράς της παρεμβαίνουσας. Αιτιάσεις σε σχέση με τις προσφορές τρίτων που είχαν προβληθεί με την αρχική προδικαστική προσφυγή της παρεμβαίνουσας, επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση 542/2022 της ΕΑΔΗΣΥ, που ακυρώθηκε με την απόφαση ΣτΕ 1556/2022, προβλήθηκαν παραδεκτώς και στο μεταγενέστερο στάδιο. Οι προσφορές τρίτων δεν περιλαμβάνονται στα υποβλητέα δικαιολογητικά επί ποινή αποκλεισμού του διαγωνιζομένου. Τυχόν πλημμέλειες των προσφορών αυτών δεν οδηγούν σε απόρριψη της προσφοράς από την ΕΑΔΗΣΥ, κατά δεσμία αρμοδιότητα, χωρίς προηγούμενη σχετική κρίση της αναθέτουσας αρχής μετά από διάλογο με τον προσφέροντα. Η αξιολόγηση των διευκρινίσεων που παρέχει ο προσφέρων προς αιτιολόγηση της οικονομικής του προσφοράς γίνεται από την αναθέτουσα αρχή, κατόπιν πραγματικού και ουσιαστικού διαλόγου με τον προσφέροντα, μόνη δε η παράλειψη αυτού να απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα της αναθέτουσας αρχής ή η ανεπαρκής απάντηση δεν συνιστούν λόγο για την κατά δεσμία αρμοδιότητα απόρριψη της οικονομικής του προσφοράς ως αναιτιολογήτως ασυνήθιστα χαμηλής. Μη νόμιμη η κρίση της ΕΑΔΗΣΥ ότι οι παρασχεθείσες διευκρινίσεις δεν συνιστούν επαρκή και τεκμηριωμένη αιτιολόγηση της οικονομικής προσφοράς για το άμεσο κόστος και πρέπει να οδηγήσουν σε απόρριψή της, χωρίς αναπομπή της υπόθεσης στην αναθέτουσα αρχή. Μερικά δεκτή η αίτηση ακύρωσης της αριθμ. 292/2023 ΕΑΔΗΣΥ.
1278/2024 ΣΤΕ
Δημόσιες συμβάσεις. Διαγωνισμός για τη σύναψη σύμβασης παραχώρησης υπηρεσιών συλλογής και διαχείρισης στερεών αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου των πλοίων που καταπλέουν στην θαλάσσια περιοχή αρμοδιότητας του Οργανισμού Λιμένος. Η ένδικη σύμβαση διέπεται από το ν. 4413/2016. Όσον αφορά την τεχνική και επαγγελματική ικανότητα οι οικονομικοί φορείς οφείλουν, επί ποινή αποκλεισμού, να διαθέτουν έναν τεχνικό ασφαλείας, σε περίπτωση δε που στηρίζονται σε ικανότητες τρίτων, οφείλουν να υποβάλουν με την προσφορά τους ΕΕΕΣ του τρίτου. Αν το ΕΕΕΣ υπογράφεται ψηφιακά πρέπει να φέρει εγκεκριμένη προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή ή προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή που υποστηρίζεται από εγκεκριμένο πιστοποιητικό. Οι ισχυρισμοί της αιτούσας ενώπιον της ΕΑΔΗΣΥ περί εσφαλμένης παραμετροποίησης των στοιχείων της ψηφιακής υπογραφής του υπογράφοντος το ΕΕΕΣ από την Αρχή Πιστοποίησης του Ελληνικού Δημοσίου, δεν ήταν ουσιώδεις. Αντίθετη μειοψηφία. Σε περίπτωση έλλειψης έγκυρης υπογραφής του ΕΕΕΣ, η προσφορά δεν μπορεί να διευκρινιστεί με την εκ νέου υποβολή ΕΕΕΣ εγκύρως υπογεγραμμένου. Πότε ο υποψήφιος δεν αποκλείεται αυτομάτως, αλλά υποχρεούται να αντικαταστήσει τον φορέα στην ικανότητα του οποίου στηρίζεται. Νομίμως η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε ότι η προσφορά της αιτούσας ήταν απορριπτέα. Παραπομπή της αίτησης ακύρωσης κατά της αριθμ. 832/2024 απόφασης της ΕΑΔΗΣΥ στην επταμελή σύνθεση του Δ` Τμήματος.